Reklama

Historia

Podwójna tożsamość

Jedni pamiętają swoich biologicznych rodziców, inni nie. Byli zbyt mali. Ratowali ich różni ludzie: robotnicy, żołnierze, urzędnicy, nauczyciele, artyści, chłopi, lekarze.

Niedziela Ogólnopolska 18/2022, str. 26-27

[ TEMATY ]

Żydzi

Mateusz Wyrwich

W kościele Wszystkich Świętych, który przez jakiś czas znajdował się na terenie warszawskiego getta, ks. Marceli Godlewski ukrywał setki Żydów

W kościele Wszystkich Świętych, który przez jakiś czas znajdował się na terenie warszawskiego getta, ks. Marceli Godlewski ukrywał setki Żydów

Uratowani od śmierci fizycznej czasem latami umierali psychicznie, nie potrafiąc zapomnieć strasznych doznań z czasu wojny. Jedni pozostali w Polsce i starali się żyć, odrzucając traumatyczne przeżycia. Inni stąd uciekali, mówiąc, że nie będą żyli w kraju „rodzinnych grobów”.

Elżbieta

„Wiedziałam, że moi żydowscy rodzice nie żyją, inaczej by mnie odnaleźli. (...) Polska mama zawsze powtarzała: – Nie ta matka, która urodziła, ale ta, która wychowała. Była wykształconą kobietą – ukończyła przed wojną Wydział Historii i Nauk Społecznych, uważała, że najbardziej spełnia się jako matka. Nigdy nie zapytałam jej o moich biologicznych rodziców. Przypominając, że nie ona mnie urodziła, zraniłabym ją dotkliwie. Byłam zupełnie niepodobna do rodziców, oboje mieli jasne włosy, a ja byłam ciemnooką brunetką. Mama próbowała rozwiać moje wątpliwości, tłumacząc, że urodę odziedziczyłam po babci. Byłam wychowywana jak księżniczka. Nie miałam żadnych domowych obowiązków, miałam się tylko uczyć. Rodzice nie szczędzili pieniędzy na moje wykształcenie – uczęszczałam do prywatnej szkoły prowadzonej przez siostry felicjanki. Dbano, bym uczyła się języków obcych. Mimo iż w szkole był angielski, do domu przychodziła nauczycielka na dodatkowe lekcje. Mieszkająca z nami siostra mamy uczyła mnie rosyjskiego. (...) Rodzice uznali mnie za własne dziecko, a ja zawsze czułam, że jestem ich córką. Dali mi bezpieczeństwo, opiekę i miłość. Ich nagrodą była świadomość, że dobrze mnie wychowali. (...) Adoptowane dziecko można pokochać jak własne. Doświadczyłam tego jako dziecko i jako matka. Mam przybranego syna, który trafił do naszej rodziny jako nastolatek. Kocham go tak samo jak dwóch pozostałych. Moi adopcyjni rodzice byli wspaniałymi ludźmi. Dostałam od nich wszystko, co najlepsze. Ale nie mogli mi dać moich własnych korzeni, mojej prawdziwej rodziny, miejsca w historii żydowskiego narodu. Ludziom bez korzeni jest ciężko w życiu” (Elżbieta Brzuska-Wojciechowska, relacja z wystawy „Moi żydowscy rodzice, moi polscy rodzice”).

Reklama

Maria

„Urodziłam się w Wilnie 12 grudnia 1939 r. Nazywałam się wtedy Masza Fajnsztejn. Moi rodzice [to] Chana i Jakub Fajnsztejnowie (...). Tatuś ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Stefana Batorego i prowadził wspólnie z dziadkiem biuro adwokackie. Gdy miałam dwa tygodnie, pojawiła się w naszym domu niania – 36-letnia Polka Stanisława Butkiewicz, która przez dwa lata wspaniale się mną opiekowała. W 1941 r. weszli do Wilna Niemcy. Utworzono getto, gdzie trafiłam z całą bliższą i dalszą rodziną. Zaczęłam chorować, byłam w okropnym stanie – anemiczna, wycieńczona, cała pokryta strupami. Wtedy rodzice zdali sobie sprawę, że w getcie nie przeżyję. Mama wyszła ze mną za bramę w kolumnie ludzi prowadzonych do pracy i podała czekającej w umówionym miejscu niani (...). Zdążyła powiedzieć: Stasiu, ja ci ją daję. Jeżeli przeżyję, to mi ją oddasz. A jak nie, to możesz ją ochrzcić i wychowywać jak własną córkę. Wiedziałam, że moi rodzice nie żyją. Często wyobrażałam sobie, że ich spotykam. (...) Bardzo chciałam mieć rodzinę i zazdrościłam koleżankom cioć, wujków, dziadków. Podczas świąt siadałyśmy do stołu tylko we dwie, z nianią. W 2006 r. wydarzył się cud – odnalazłam w Izraelu ciocię i wujka, krewnych mojego ojca. Przeżyli Zagładę i szukali mnie przez te wszystkie lata. Mam teraz wspaniałą, liczną rodzinę” (Maria Kowalska, relacja z wystawy „Moi żydowscy rodzice, moi polscy rodzice”).

Bolesna pamięć

To wspomnienia dwóch dziewczynek, dziś ponad 80-latek. Były ich setki tysięcy. Żyją współcześnie z jeszcze widocznym lękiem w oczach, spojrzeniach, odruchach. Jedni potrafią go odkodować, opowiadając o swoich dramatach z czasu wojny, o tym, co przeżyli, swoim dzieciom i wnukom. Inni nie. Nadal żyją w strachu, jakby z obawy przed ręką Niemca w skórzanym płaszczu i miękkiej rękawiczce sięgającej w kierunku dziecka. Sięgającej po to, by wrzucić je niczym worek na skrzynię samochodu i wywieźć z aryjskiej „strefy wolności” do getta. Z szyderczym zaś śmiechem w getcie – wrzucić na stertę płonących mebli.

Reklama

Miały po kilka lat, czasem kilkanaście. Ratowane przez polskie rodziny na terenie okupowanej przez Niemców Polski. Za tę pomoc jedynie Polakom, spośród mieszkańców okupowanych przez Niemcy krajów, groziła kara śmierci. Dzieci ratowane były czy to przez świeckich, czy też siostry zakonne bądź kapłanów. Ich rodziców Niemcy wywieźli do niemieckich obozów lub zastrzelili na terenie getta. Przed powstaniem w 1943 r. albo w czasie jego trwania. Dziś najbardziej traumatycznym przeżyciem dla wielu obecnie 80-latków, a wówczas dzieci, są poszukiwania biologicznych rodziców. Czasem ich znajdują. Niekiedy dowiadują się, kim byli, ale już nie mogą się z nimi spotkać... ponieważ umarli.

Ratunek w imię Chrystusa

Siostry Lili i Mary Goldschmidt przyszły do warszawskiego Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi w 1942 r. Tu i w Brwinowie siostry zakonne z przełożoną Matyldą Getter uratowały ponad 400 dzieci. Siostry mieszkały w zgromadzeniu do końca wojny. Jedna z nich, Lili, która trafiła na Hożą w 1942 r., w swoim świadectwie, przed laty napisała: „Nie zapomnę do końca życia tego momentu, M. Getter była w tym małym ogródku, na Hożej, zbliżyłam się do niej, powiedziałam, że nie mam gdzie się podziać, że jestem Żydówką, a więc wyjętą spod prawa. Na co m. Getter mi odpowiedziała, i tu przytaczam jej słowa: «Dziecko moje, ktokolwiek przychodzi na nasze podwórko i prosi o pomoc, w imię Chrystusa, nie wolno nam odmówić»” (s. dr Anicetta Frącek, Zgromadzenie sióstr franciszkanek Rodziny Marii w latach 1939-1945). Kilka miesięcy później w to samo miejsce do sióstr trafiła jej siostra Mary. Obie doczekały końca wojny.

Reklama

Kolejną osobą uratowaną przez zakonnice była mieszkająca obecnie w Izraelu Lea Balint. Do dziś odwiedza siostry. Podkreśla, że zawsze będzie im wdzięczna za uratowanie jej życia. Jak mówi, siostry trzykrotnie uratowały ją od śmierci. Po raz pierwszy, kiedy jako kilkuletnia dziewczynka trafiła z warszawskiego getta do sióstr. Drugi raz, kiedy ukryto ją przed Niemcami w... koszu na bieliznę. Po raz trzeci zaś, gdy dostała zakażenia ręki. Siostra niosła ją, mimo ostrzału stolicy, do oddalonego o kilka kilometrów punktu sanitarnego.

Dziesiątki dzieci uratowało małżeństwo Antoniny i Jana Żabińskich w willi warszawskiego zoo. Podobnie ks. Marceli Godlewski, proboszcz parafii Wszystkich Świętych na terenie warszawskiego getta. Tysiące uratowała Irena Sendlerowa z pomocą świeckich, kapłanów i sióstr zakonnych. Również inni ludzie – na terenie całej okupowanej przez Niemców Polski. Jedni pamiętają swoich biologicznych rodziców, inni nie. Byli zbyt mali. Ratowali ich różni ludzie: robotnicy, żołnierze, urzędnicy, nauczyciele, artyści, chłopi, lekarze. Po wojnie niektórzy cudem uratowani rodzice odnajdowali swoje dzieci. Te, które „dano na przeżycie” do polskich rodzin. Inne czasem ginęły w powojennych zawieruchach. Niektóre z nich znają swoich biologicznych rodziców z opowieści ich przedwojennych polskich znajomych, a inne tylko z niewyraźnych fotografii.

Żydowscy i polscy rodzice

W 1991 r. wielu z uratowanych założyło Stowarzyszenie „Dzieci Holocaustu”, które wchodzi dziś w skład Światowej Federacji Dzieci Żydowskich Ocalałych z Holocaustu i Ich Potomnych. Założeniem członków stowarzyszenia było nie tylko opowiedzenie o swoich żydowskich, dziecięcych losach, szukanie swoich korzeni, ale też dokumentowanie pomocy, której udzielili im Polacy. Ich polscy „rodzice”.

Niezwykle ważnym przedsięwzięciem było zorganizowanie przez stowarzyszenie w 2015 r. ruchomej wystawy „Moi żydowscy rodzice, moi polscy rodzice”. Jej pomysłodawczynią była Joanna Sobolewska-Pyz. Na całość składają się wspomnienia uratowanych żydowskich dzieci; opowieści o ich przedwojennym i wojennym życiu, jak również o czasie spędzonym po wojnie z ich przybranymi rodzicami. O ich „rodzicach”, którzy czasem mówili o prawdziwych korzeniach swoich żydowskich dzieci. Czasem dotrzymywali tej tajemnicy aż do śmierci, niekiedy zaś nie ujawnili jej nigdy. Dopiero po latach „ich” dzieci dowiadywały się, kim byli ich biologiczni rodzice.

2022-04-26 11:37

Ocena: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Oświadczenie przedstawicieli dialogu chrześcijańsko-żydowskiego

[ TEMATY ]

Żydzi

Polacy

Bożena Sztajner/Niedziela

Członkowie Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów oraz Klubu Chrześcijan i Żydów "Przymierze" wyrażają radość i uznanie z powodu zorganizowania 11 czerwca w siedzibie Konferencji Episkopatu Polski uroczystości nadania siostrom zakonnym i księżom tytułu „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.

„Piętnaście lat temu, 11 czerwca 1999 roku, papież Jan Paweł II stanął na warszawskim Umschlagplatzu i odmówił tam modlitwę w intencji narodu żydowskiego. Cieszymy się, właśnie 11 czerwca br. w siedzibie Konferencji Episkopatu Polski – w czasie zebrania plenarnego polskich biskupów – odbędzie się uroczystość nadania tytułu „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata” dwóm siostrom zakonnym i trzem księżom. Znamienny jest wybór miejsca tej ceremonii. To dla nas znak kontynuacji drogi zainicjowanej przez świętego Jana Pawła II” – czytamy w oświadczeniu przesłanym KAI.

CZYTAJ DALEJ

Za przyczyną św. Tekli...

Niedziela przemyska 39/2010

Do dziś w pamięci zachowałem opowieść zaprzyjaźnionej osoby, która św. Tekli przypisywała cudowne ocalenie swojej babci. Starsza pani nosiła imię wrześniowej Świętej, a w podniszczonej od ciągłej modlitwy książeczce do nabożeństwa z wielkim pietyzmem przechowywała nabyty na jakimś odpuście obrazek swojej Patronki. Uciekając nocą przed banderowcami, z płonącego wiejskiego domku zabrała jedynie to, co, jak później przyznała, miała najcenniejszego: modlitewnik wraz z obrazkiem św. Tekli, który po latach, kiedy nadszedł kres jej ziemskiej wędrówki, wnuki włożyły w ręce zmarłej babci...
W Muzeach Watykańskich zachował się fresk pochodzący z III wieku przedstawiający męczeństwo św. Tekli. To właśnie ją nazywa się czasem pierwszą męczennicą Kościoła - pierwsza stanęła z palmą męczeństwa przed obliczem Boga. Wiemy, że słuchała nauk św. Pawła (podczas jego podróży po Azji Mniejszej w latach 45-49) i pod ich wpływem dała się ochrzcić. Gdy, pragnąc w całości poświęcić swoje życie Bogu, zerwała swoje zaręczyny, skazano ją na stos. W chwili wykonywania okrutnej kary stała się rzecz niesamowita: nagle zaczął padać deszcz, który ugasił groźne płomienie. Później jeszcze raz próbowano zadać jej okrutną męczeńską śmierć przez wydanie na żer dzikich zwierząt. Lwy jednak, widząc Teklę, złagodniały ku zdumieniu żądnych krwawej rozrywki gapiów, nie robiąc jej żadnej krzywdy. Po śmierci Pawła miała osiąść w Seleucji i dożyć w pustelni sędziwego wieku. W samym Konstantynopolu miały istnieć aż cztery świątynie pod Jej wezwaniem. W Rzymie znajdują się katakumby św. Tekli umiejscowione w pobliżu Bazyliki św. Pawła za Murami. Tutaj znajduje się podziemna bazylika, do której przeniesiono ciało Świętej Męczennicy z Ikonium (tu także odkryto niedawno najstarszy wizerunek św. Pawła).
Stosunkowo niedawno, bo w lutym tego roku, w Podkarpackim Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie dokonano prezentacji niezwykłego obrazu przedstawiającego św. Teklę, o którego istnieniu przez długie lata nie wiedziano, a który namalował w XIX stuleciu w Leżajsku Zachariasz Chodziński, pracujący w klasztorze ojców bernardynów. Artysta ten malował wizerunki świętych dla przybywających licznie do leżajskiego sanktuarium pątników. Jest to w tej chwili jego ósmy znany obraz. Na obrazie Chodzińskiego przedstawiono Świętą z płonącym ogniskiem, wężami oraz lwem.
Choć kult Tekli na Zachodzie rozprzestrzenił się już w czwartym wieku, to w Polsce Święta nie była jakoś szczególnie popularna. Co ciekawe, większym kultem cieszyła się Tekla na wsi polskiej. Była ona orędowniczką w czasie zagrożenia pożarem (a, jak wiemy, w zamierzchłych czasach wiejskie chaty budowano w całości z drewna i kryto słomą), a także miała chronić od zagrożenia chorobami i zarazą. Kapliczka poświęcona św. Tekli znajduje się w Nowotańcu w powiecie sanockim. Z tutejszych przekazów wiadomo, że kapliczkę Świętej wystawiła rodzina Wiktorów z Woli Sękowej na początku XIX stulecia. Jak opowiadają okoliczni mieszkańcy, modlono się do Niej podczas nawiedzającej okoliczne osady zarazy i w razie wybuchających pożarów. W miejsce dawnej drewnianej figury św. Tekli wstawiono do kapliczki kopię starej rzeźby. Ołtarz z pięknym obrazem św. Tekli z XVIII wieku znajdziemy w pojezuickiej bazylice w Starej Wsi. Święta w jednej ręce trzyma krucyfiks, zaś w drugiej dzierży palmę - symbol męczeństwa. Pod Jej stopami zaś zauważamy leżącego lwa. Wierni ziemi brzozowskiej przybywali tutaj, by prosić Świętą o liczne łaski. Wiele starych obrazów przedstawiających św. Teklę posiada ślady otarcia twarzy. Dlaczego tak jest? Nasi pobożni przodkowie przybywając 23 września (liturgiczne wspomnienie św. Tekli) do kościołów, w których znajdowały się Jej wizerunki, pocierali chusteczkami twarz Świętej tak, aby następnie, już po przyjściu do swoich domów, przykładać je domownikom w chore i bolące miejsca.
23 września jest odpustem w parafii w Jaśliskach. W tutejszym kościele, wybudowanym dzięki staraniom bp. Aleksandra Antoniego Fredry w latach 1724-50, znajduje się niezwykły obraz św. Tekli, od wieków czczony przez mieszkańców. W osiemnastym stuleciu na zabudowaniach plebanii wybuchł pożar. Po jego ugaszeniu w popiele znaleziono nietknięty obraz Świętej. Dziś po restauracji znajduje się on w jednym z ołtarzy, a o cudownym ocaleniu z pożaru w 1771 r. informuje specjalny napis.
W Jasienicy Rosielnej przy drodze do Bliznego tutejsi mieszkańcy wznieśli w osiemnastym wieku murowaną kapliczkę. Jej górna część jest oddzielona gzymsem, otwór wejściowy kaplicy ujęty jest półkolumnami dźwigającymi arkadę o spłaszczonym łuku. Pokryta jest kopulastym dachem z latarnią, krytym gontem. Wewnątrz znajduje się barokowa rzeźba św. Tekli z XVIII wieku. Najprawdopodobniej postawiona w tym miejscu figura miała chronić wieś od klęsk żywiołowych, głównie groźnych pożarów. Pod stopami figurki znajdują się pięknie rzeźbione główki lwów, w ręku Święta dzierży krzyż. Murowana kapliczka św. Tekli, wzniesiona, jak się zdaje, w roku 1806, znajduje się w Komborni w powiecie krośnieńskim, po prawej stronie drogi prowadzącej do Korczyny.

CZYTAJ DALEJ

Młode Homilie #113

2022-09-25 07:37

[ TEMATY ]

Młode Homilie

ks. Tomasz Dulski

aspekty.niedziela.pl

Młode Homilie #113

Któż nie zna historii o bogaczu i Łazarzu? Mimo upływu czasu wciąż pozostaje bardzo aktualna. Posłuchajcie komentarza ks. Tomasza Dulskiego CM na XXVI niedzielę zwykłą. Filmik znajdziecie tutaj, a tekst Ewangelii tutaj. Młode Homilie – dla młodych i młodych duchem!

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję